smtmabtahi

مشاهدة ملتي يكپارچه كه دست خالي در برابر مسلسل‌ها پس از يك سال تظاهرات، موفق به عزيمت دادن محكمترين ديكتاتوري‌ها شود، امري نيست كه هر روز تكرار شود. ملت ايران در آن زمان چه قدرتي داشت كه بدون آنكه گلوله‌اي به طرف دشمنش شليك كند، شاه را سرنگون ساخت؟ آيا اين قدرت روحانيت شيعه‌ بود كه بار ديگر احياء مي‌گشت؟ آيندة اين انقلاب كه در دنيا معادلي براي آن يافت نمي‌شود، چگونه مي‌تواند باشد؟ كلر برير و پيربلانشه فرانسوي برآنند تا در كتاب ايران: انقلاب بنام خدا به اين سؤالات پاسخ دهند. اين دو خبرنگار كه به طور مستقيم در جريان حوادث انقلاب اسلامي ايران قرار داشته‌اند، علاوه بر ذكر مشاهدات خود از قيام مردم ايران بر عليه ديكتاتوري شاهنشاهي، كه در برخي موارد با دقت بسياري انجام شده است، به تفسير و تشريح آنها نيز مي‌پردازند. اين كتاب با فاصلة بسيار كوتاهي پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران نگاشته و منتشر شده است و توجه به اين نكته، بر اهميت برخي از تحليل‌ها و پيش‌بيني‌هاي نويسندگان اين كتاب مي‌افزايد. كتاب ايران: انقلاب بنام خدا  توسط آقاي قاسم صنعوي ترجمه شده و در آذرماه سال 1358 توسط انتشارات سحاب كتاب منتشر گرديده است. در اين مختصر برآنيم كه تفسير اين دو خبرنگار (به عنوان ناظران بيروني انقلاب) از نقش دين و معنويت در پيشبرد انقلاب اسلامي را از لابلاي كتاب استخراج و عرضه نماييم. بر همين اساس در اين مقاله از ذكر حوادث تاريخي نهضت اسلامي ايران كه بخش اصلي كتاب را تشكيل مي‌دهد، خودداري شده است.

غالباً چنين تصور مي‏شود كه براي رسيدن به عينيت در يافته‏هاي علمي و حذف دخالت ارزش‏ها و بينش‏هاي فردي و اجتماعي در پژوهش‏ها و ارايه راهكارهاي درست برخورد با مسايل، بايد از روش‏هاي تجربي ‏و كمي بهره  گرفت. اين ديدگاه كه متأثر از نگرش پوزيتوستي حاكم بر قرن 19 اروپا مي‏باشد، پژوهش‏هاي ديني را نيز تحت تأثير قرار داده است. اما به كارگيري ‏اين ديدگاه در پژوهش‏هاي ديني و از جمله در سنجش دينداري مستلزم پيش‏فرض‏ها و محدوديت‏هايي است كه در اين مقاله به برخي از آنها اشاره شده است.

بررسي نقش مسايلي همچون «امكان سنجش«، «ضرورت سنجش» ،  «روش‏شناسي شناخت از ديدگاه عامل و شناخت از ديدگاه ناظر»، «مشخص‏كردن شاخصه‏هاي دينداري» ،  «فهم سؤالات سنجش» ، «آگاهي داشتن فرد مورد آزمون نسبت به لوازم عقيده‏اي كه اظهار مي‏دارد» ، «صداقت فرد مورد آزمون» ، «فرض انسان ‏به عنوان عامل» ، «تشخيص نيت شخص عامل» و... در سنجش دينداري از مواردي است كه در اين مقاله  به صورت تحليلي و با بكار گيري از آيات و روايات مورد بحث و بررسي قرار گرفته است.  

نتيجه‏اي كه ‏از مجموع مطالب ارايه شده در اين مقاله بدست آمده اين است كه انجام آزمون‏هاي سنجش دينداري از حيث نظري )در هر سه مرحله تهيه ابزارسنجش، انجام آزمون و تفسير نتايج آزمون( مستلزم پذيرش فرضهايي است كه‏ نه تنها بديهي نيستند، بلكه نمي‏توان با استناد به دلايل عقلي و تجربي به‏سادگي آنها را پذيرفت. بر همين اساس اگر هدف رسيدن به حقيقت باشد، همواره جاي چون و چرا در ابزارهاي ‏سنجش و نتايج حاصله از آزمون‏ها وجود دارد و انتظار دستيابي به اجماع كامل‏در اين زمينه انتظاري دست نايافتني مي‏باشد، . از حيث عملي نكته‏اي كه در اين‏ مقاله به آن اشاره شده آن است كه خودشناسي )علي رغم مشكلات روش‏شناسانه و عملي آن( مي‏تواند تأثير بسيار مثبتي روي نتايج آزمون بگذارد.

در پايان در نظر داشتن پيش فرض ها و محدوديت‌هاي روش شناسانه اين قبيل پژوهش ها  مي‌تواند يكي از مقدمات گسترش و پيشبرد علوم مختلف  بشمار آيد.

واژگان كليدي: روش شناسي مقياس هاي ديني، عينيت در علوم انساني، شناخت از ديدگاه ناظر، شناخت از ديدگاه عامل

عصر پنجشنبه در ترافيك آرام و ساكن خيابان‌هاي شهر، تنها چيزي كه حضور داشت، بوق كر كنندة ماشين‌ها و دود خفه كنندة آنها بود. آدم‌هاي شهر، چنان از كنار هم رد مي‌شدند، كه تو مي‌‌پنداشتي همة آنها با هم قهر يا به طور كامل از هم بيگانه‌اند. در ميان سيل بي‌وقفة بوق‌ها، ناگهان صداي بوقي به گوشم رسيد كه معناي ديگري، غير از معني ساير بوق‌ها، داشت. به طرف خيابان برگشتم و چشمم به دوستي افتاد كه سال‌ها قبل در دانشگاه با هم آشنا شده بوديم. با اينكه هر دو در يك شهر زندگي‌ مي‌كرديم، اما مدت‌ها، و شايد بهتر باشد بگويم سالها، بود كه همديگر را نديده بوديم. دوستم از ماشين خارج شد و پس از سلام و احوال‌پرسي به من گفت كه قرار است فردا صبح زود، با چند تا از دوستان قديمي، كه همة آنها را من هم مي‌شناختم، به روستايي در بيرون شهر بروند. از من هم خواست كه با آنها به شمال بروم. من هم پذيرفتم و ادامة صحبت‌هاي خود با او را به فردا موكول كردم. به خانه رسيدم و پس از يك دوش مفصل، غذايي كه از بيرون تهيه كرده بودم را برداشتم و جلوي تلويزيون نشستم و در حاليكه مرتب در كانال‌هاي مختلف تلويزيون گشت مي‌زدم، مشغول خوردن شامم شدم. پس از ساعتي تماشاي تلويزيون و در پي يك روز كار خسته كننده و پردردسر، ساعت را كوك كرده و به رختخواب رفتم و خواب به سرعت مرا با خود برد. صبح با صداي زنگ ساعت از خواب پريدم. وسايلم را برداشتم و به سرعت خودم را به محل قرار رساندم. دوستان همه با فاصلة زماني اندكي رسيدند و چند نفري با هم به سمت روستا حركت كرديم. صبحانه را در خانه‌اي ساده و خشتي كه پنجره‌هايش به روي دشتي سرسبز باز مي‌شد، صرف كرديم. واقعاً كه چه صبحانه‌اي بود. سالها، صبحانة من، به خوردن بيسكويت و شير در محل كارم محدود شده بود و به همين دليل صبحانة آن روز خيلي به دهان من مزه كرد. ساعت حدود 9 بود كه همه براي گشت و گذاري در آن مزرعه از جا برخاستيم. ظهر هم گوشت تازه‌اي تهيه كرديم و بساط كباب را به راه انداختيم. بعد از ظهر هم به كنار رودخانه رفتيم تا شانس خود را در گرفتن ماهي با قلاب‌هاي دست‌ساز خود امتحان كنيم. غروب همگي خسته و كوفته به خانه بازگشتيم. روز بسيار خوبي بود. تمامي بچه‌ها متفق القول بودند كه شب را همانجا بخوابند و فردا صبح به شهر بازگردند. فردا تعطيل بود و عملي كردن اين پيشنهاد هيچ مشكلي پيش رو نداشت. خوشبختانه هنوز امواج تلويزيون آن روستا را به تصرف خود درنياورده بود و همين بهانه‌اي براي ما شده بود كه تا پاسي از شب، دور هم بنشينيم و از خاطرات دور و نزديك هم تعريف كنيم و بگوييم و بخنديم....

 در راستاي فراخوان تاريخي مقام معظم رهبري مبني بر بستر سازي جهت آغاز نهضت علمي و آزاد انديشي ديني طرح پژوهشي زير پيشنهاد مي‏گردد.

 علي رغم اينكه دين مبين اسلام عنايت ويژه‏اي نسبت به علم و حكمت داشته است و تمدن اسلامي در قرون  اوليه توانست پيشرفت چشمگيري در عرصه علم و دانش به دست آورد، اما متأسفانه جهان اسلام در شرايط كنوني از لحاظ توليدات علمي و فرهنگي در جهان از وضعيت مطلوبي برخوردار نيست.

 در كشور اسلامي ايران نيز علي رغم پيشرفت‏هاي مهمي كه پس از انقلاب در زمينه توسعه علمي و فرهنگي انجام شده اما هنوز تا رسيدن به حدي كه بتوان به تمامي مسايل مورد نياز جامعه پاسخ مناسب داد، فاصله زيادي داريم. طبق گزارش وزير علوم، تحقيقات و فنّاوري رشد علمي در 10 سال گذشته در ايران 6 برابر شده و نسبت به سال گذشته رشد 37 درصدي داشته كه در اين بين سهم علوم پايه و مهندسي بسيار بيشتر از علوم انساني بوده است. بررسي علل ضعف علمي (به خصوص در عرصة علوم انساني) در جوامع اسلامي و به طور خاص در ايران و ارايه راهكارهايي براي مقابله با اين وضعيت نيازمند انجام تحقيقاتي جامع و بهره‏گيري از تجربيات نخبگان و متصديان فرهنگ و علم در نظام اسلامي است.

 البته در اين چند سال مقالات و كتاب‏هاي متعددي در زمينه بررسي علل و دلايل ضعف علمي و فرهنگي در جامعه ايران نوشته شده است. براي مثال مي‏توان به كتاب‏هاي ‹موانع رشد علمي ايران و راه حل‏ها›، ‹موانع فرهنگي توسعه تحقيق در ايران› و... اشاره كرد.

 در اين تحقيق عمده تلاش صرف هماهنگ سازي اين تحقيقات و به چالش كشيدن ديدگاه‏هاي مطرح شده و در نهايت ارايه راهكارهاي عملي براي فراهم آوردن زمينه‏هاي توسعه علمي و فرهنگي در جامعه مي‌گردد.

به نظر مي‏رسد جهت فراهم ساختن فضايي مناسب براي آزاد انديشي توأم با انضباط و گفتگويي توأم با اخلاق بايد از زواياي مختلف اين هدف و موانع پيش روي آن را مورد كاوش قرار داد.

مقدمه:

The Muslim Conduct of state يكي از مشهورترين كتابهاي پروفسور محمد حميدالله  است كه توسط جناب حجه الاسلام دكتر سيد مصطفي ‏محقق داماد، با عنوان «سلوك بين الملل دولت اسلامي» ترجمه گرديده و در سال 1380 توسط مركز نشر علوم اسلامي ‏به چاپ رسيده است. محمد حميد الله محقق نامدار اسلامي است كه چند زبان زندة دنيا تسلط كامل دارد و با اشراف كامل بر كلية آثار مطبوع و خطي در كتابخانه‌هاي مختلف دنيا و آگاهي بر علوم انساني و اجتماعي و تسلط بر حقوق اسلامي و حقوق جوامع مدرن، كتابي را تأليف نموده است كه از زمان تأليف آن در سال 1935 تا كنون يكي از مراجع اصلي در زمينة حقوق بين الملل عمومي از ديدگاه اسلام بوده است.

نويسنده در مقدمة چاپ نخست كتاب به اين نكته اشاره كرده است كه حقوق بين الملل عمومي ريشه در صدر اسلام داشته و دين مبين اسلام براي تمام دولت‌ها بدون در نظر گرفتن دين و نژاد آنها حقوق و تعهداتي يكسان در نظر گرفته است منتهي از آن جهت كه مسلمانان پس از چندي امپراتوري عظيم اسلامي را از دست دادند، اين بحث در تفكر اسلامي به فراموشي سپرده شد.