smtmabtahi

قدیم ترا که بیشتر چیز می نوشتم کمتر نگهشان می داشتم. الان که به نوشته های قبلی ام نگاه می کنم می بینم که چقدر عقایدم عوض شده است. گذر عمر است دیگر. این بحث من با استاد معارفم بود در دانشگاه صنعتی اصفهان در اینکه با پذیرش علیت جبر قابلیت دفاع بیشتری دارد:

عقيدة شيعه بر اين است كه لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين و وظيفة علم كلام دفاع عقلاني از اعتقادات ديني  است و كلام ما قرن‌هاست كه صبغة فلسفي پيدا كرده است. در اين مقاله مي‌خواهيم به اين موضوع بپردازيم كه آيا فلسفه مي‌تواند ابزار مناسبي براي دفاع از عقايد ديني شيعه باشد و به طور مثال در زمينة جبر و اختيار ديدگاه فلسفي بيشتر به كدام طرف تمايل دارد.

 براي شناخت دقيق يك امر توصيفات سلبي و ثبوتي از آن بايد صورت پذيرد. در مورد مسئلة امر بين الامرين مشكل در اين است كه ما فقط توصيفات سلبي ارايه كرده ايم و مي‌گوييم جبر نيست تفويض هم نيست اما اينكه دقيقاً تصوير امر بين الامرين چيست حرف چنداني نزده‌ايم.

نكتة ديگر اينكه قبل از هر چيز بايد تكليف خودمان را نسبت به يك مسئله روشن كنيم و آن مسئله اين است كه مي‌خواهيم مسئلة جبر و اختيار را از حيث فلسفي مورد بررسي قرار دهيم يا  از حيث كلامي؟ اگر نگاه ما فلسفي باشد آنگاه استدلال‌هايي نظير اينكه «مجبور بودن انسان با فلسفه نبوت و فلسفه عذاب و عقاب و حتي عدالت خدا منافات دارد  و … » اعتبار نخواهد داشت، چرا كه اصولاً  در مباحثي همچون نبوت يا عذاب خدا و … مختار بودن انسان فرض است. مي‌خواهيم بحث را با ادبيات فلسفي دنبال كنيم. اين قبيل استدلال ها بيشتر در احاديث مورد اشاره قرار گرفته است.

اما از حيث فلسفي بحث جبر و اختيار ارتباط وثيقي با بحث عليت و امكان و حدوث و … دارد. تقرير بحث به اين شرح است:

چکیده مقاله ای که در همایش بین المللی گفتگوی علم و دین ارائه گردید

طبق باورهاي دين اسلام، خداوند در جهان نه تنها حاضر و ناظر، بلكه فاعل علي‏الاطلاق بوده و به بيان ديگر در تمامي امور و از جمله در امور و پديده‏هاي طبيعي به شكل اساسي دخالت مي‏كند. در دين اسلام تمامي پديده‏ها حتي جزئي‏ترين آنها (براي مثال سقوط برگي از درخت) تحت اراده و خواست و اجازة خداوند صورت مي‏گيرد. همچنين گفته شده است كه برخي از مسيحيان بر اين عقيده هستند كه خداوند پس از شش روز فعاليت در خلق جهان و شكل دهي به آن، به استراحت پرداخت و از آن پس جهان طبيعت بر اساس قوانين وضع شدة خداوند در آن شش روز اول اداره مي‏شود و به تعبير قرآن، اين عده دست خدا را در دخالت در امور دنيائي بسته مي‏دانند. اما باز هم همين جمع دست خدا را در برخي پديده‏هاي مادي و محسوس زندگي (براي مثال تجلي عيسي مسيح، شفاي مريضان و استجابت دعاها و ...) قابل مشاهده مي‌دانند.

سؤال اصلي اين مقاله آن است كه در حقيقت خداوند به طور خاص در كدام بخش از پديده‏هاي مادي و به چه شكلي حاضر مي‏شود و انجام فعلي را بر عهده مي‏گيرد؟ و تفاوت ماهوي اين چنين مداخله‌هايي با ديگر امور طبيعي كه برخي مؤمنان آنها را هم به خواست و اراده و فعل خدا نسبت مي‌دهند چيست؟ به بيان ديگر بر اساس كدامين موازين عقلي مي‌توان فعلي را به طور مستقيم به خدا نسبت داد و براي علل طبيعي را موجد ديگر پديده‌هاي مادي و دنيايي دانست؟