ساختن تصویر ذهنی درست، از زندگی زنان بزرگ تاریخ، به خصوص بانوان ممتاز در ادیان الهی، و بازگو کردن ‌اندیشه‌ها، انتخاب‌ها و سبک زندگی آن­ها برای مردم، و به خصوص جوانان امروز کار آسانی نیست.

البته خداوند متعال برای تحقق این مهم، زندگی پیامبران، خانواده­های آن­ها و شخصیت‌های جذاب و نورانی، و حتی شخصیت‌های منفی را به صورتی روشن، روان و دلنشین، در قالب قصص قرآنی روایت ‌کرده است. این روش به قدری تأثیرگذار بوده، که گاه جزئیاتی از زندگی این شخصیت­ها که در قرآن بیان شده، در ذهن و ضمیر کودکان، نوجوانان و جوانان نقش بسته، و در طول زندگی و در فرایند تفکر، تصمیم­گیری و رفتار آن­ها ایفای نقش کرده است.

شخصیت‌های برجسته‌ و ممتاز ادیان الهی، الگوهای رفتاریِ تأثیرگذاری را در ابعاد مختلف زندگی برای بشریت به ارمغان آورده­اند. ‌این تأثیرگذاری در مورد شخصیت‌های قرآنی (مانند آسیه(س) و حضرت مریم(س)) و شخصیت‌های صدر اسلام (مانند حضرت خدیجه (س)، حضرت زهرا (س) و حضرت زینب(س)) فرا زمانی و فرامکانی تلقی ‌شده، به گونه­ای که ایشان الهام بخش انسان­های سایر ادوار و جوامع بوده­اند؛ انسان­های موفقی که توانسته­اند در شکل‌گیری شخصیت محکم و مستقلِ جوانان ادوار مختلف موثر باشند.

پرداختن به شخصیت بانوی اول اسلام در این کتاب، از این رو بوده که ایشان با اندیشه، انتخاب و رفتار ممتاز خود، جان­های شیفته را به سوی خویش خوانده و می­تواند چون الماسی بر پیشانی تاریخ بدرخشد. اما متأسفانه غباری که بر اثر کم لطفی­ها و کم التفاتی­ها بر این شخصیت ویژة تاریخ نشسته، مانع از انعکاس نورانیت این الماس درخشنده و بخشنده، و اثر گذاری شایسته و بایستة ایشان در میان جوامع شده است. دریغ که شخصیت و زندگی حضرت خدیجه(س) آن­گونه که باید در تاریخ بررسی نشده، و در کتاب‌ها و مقالات، بیشتر به موضوعاتی همچون سن حضرت خدیجه(س) و ازدواج­ها و فرزندان ایشان پرداخته­ شده و برای این پرسش مهم و تأثیرگذار پاسخ درخوری ارایه نگردیده که زندگیِ شخصیِ حضرت خدیجه(س)، پیش از ازدواج با حضرت محمد(ص) چگونه بوده است، که ایشان هم کفو حضرت محمد(ص) می­شوند، پیش از دیگران به اسلام می­گروند، و از مال و جان خود در راه گسترش اسلام می­گذرند؟

آنچه در این نگارش جدید از زندگی بانوی اول اسلام اهمیت دارد، زاویة نگاه متفاوت در بیان واقعیت‌های تاریخی، و فراهم کردن امکان درک همه جانبه از زندگی حضرت خدیجه(س) برای آیندگان است. در این کتاب تلاش شده، فاصلة ذهنی و روحی مخاطب با بانوی اول اسلام کم گردد و شخصیت آسمانی آن حضرت به گونه­ای معرفی شود که بتواند به عنوان یک الگوی رفتاریِ دست یافتنی، برای انسان زمینی امروز، قابل استفاده باشد. کتاب حاضر به استناد روایات­های تاریخی، جهات متعددی از زندگی و شخصیت خدیجه کبری(س) را ترسیم ‌می‌کند و با تنوع روایات از زندگی آن حضرت، سعی دارد تصویری جامع و چند بعدی از شخصیت ایشان ارائه دهد.

در این کتاب شخصیت حضرت خدیجه(س) به عنوان یک زن خودساخته، مستقل، فعال اقتصادی و اجتماعیِ موفق معرفی گردیده، که قبل از ازدواج با حضرت محمد(ص) و پیش از بعثت ایشان نیز، نمونة بارز مهربانی، انسانیت، مدیریت، مسئولیت­پذیری، توجه به ایتام و مساکین بوده­؛ شخصیتی که زنان و مردانِ مسلمان و غیرمسلمانِ عصر حاضر، که خواهان عزت و آزادگی هستند، به شدت به الگویی این­چنینی احساس نیاز می­کنند.

ایشان در مشی اقتصادی خود، الگوی تجارت حلال و پر برکت را با انجام محاسبات دقیق معاملات، سرمایه­گذاری­های هوشمندانه، رعایت امانت­داری، توجه به انصاف و گذشت، لحاظ مسئولیت اجتماعی و استفاده از روش‌های موثرِ جلب عنایت الهی در توسعة اقتصادی دنبال کرده، و از این طریق به یکی از موفق‌ترین تاجران زمان خود تبدیل شدند.

بی­شک، پرداختن به ابعاد شخصیتیِ بانوی اول اسلام، مورد توافق و احترام همة فرق اسلامی است و این امر می‌تواند به وحدت و همدلی امت اسلامی کمک کند. گسترش و تعمیق بررسی­های محققانه و هم­جانبة زندگی حضرت خدیجه(س)، پاسخ به جفایی است که تاریخ در حق زنان صدر اسلام و به خصوص بانوی اول اسلام روا داشته است؛ تفکر ناصوابی که ‌می‌خواهد از ایشان چهره­ای منزوی و گوشه­گیر در پرهیز و گریز از دنیا ترسیم کند؛ چرا که در دوران سرمایه­داری، الگوهایی چون خدیجه کبری(س) باید با انسان معاصر فاصله گرفته و دست نیافتنی به نظر رسند، تا اثرگذاری آن­ها ناممکن گردد.

از سوی دیگر امانت­داری در نقل تاریخ و انعکاس شخصیت‌های متعالی، مستقل و آزاده، به نحوی که برای نسل­ حاضر قابل درک و ارتباط باشد دشوار است. اما چرا نسل­های کنونی به نقل صادقِ تاریخ، دربارة شخصیتی چون حضرت خدیجه(س) نیاز دارند؟ آیا به واقع چنین شخصیت­هایی پیامی برای جهان معاصر دارند؟ و اگر دارند چگونه ‌می‌توان این پیام را به نسل امروزی منتقل، و حتی آن را به موضوعی برای گفتگو تبدیل کرد؟

اگر به این حقیقت برسیم که ویژگی اصلی بانوی اول اسلام، اندیشه، انتخاب و رفتار خوب، دقیق و در زمان مناسب در سراسر زندگی­شان بوده است، آیا نباید این مهم را، نه تنها به دختران و زنان امروز، بلکه به تمامی بشریت عصر حاضر منتقل کنیم؟ در این بین پرسش مهم این است که چگونه باید خدیجه کبری(س) را به عنوان زنی که در همة زندگی توانست از ذهنِ فعال، دانشِ معاصر، نیتِ پاک، مشیِ صادقانه و مردم داری، در اندیشه، انتخاب و عملش برخوردار باشد، تصویر کنیم؟

حضرت خدیجه(س) در انتخاب اندیشة نیک، در گزینش دوستان و همکاران، در عرصة فعالیت­های اجتماعی و اقتصادی و در گزینش همسر و ازدواج، سرآمد روزگار خود بود. وی در اوج سختی­ها و مصائب، در کمک­رسانی به همنوعان، منحصر به فرد بود. تا پایان زندگیِ دنیوی­اش بر سر عهد و پیمان خود با هدایت­گر زمانه­اش حضرت محمد(ص) استوار ماند. خدیجه(س) صادقانه و مخلصانه ثروتش را پشتوانة دین خدا و رسالت پیامبر(ص) قرار داد. او انتخاب کرد که در این مسیر، صبر و استقامت پیشه کند و تا پای جان در برابر ظلم و شرک بایستد و رضای خدا را با هیچ چیز جایگزین نکند.

او ظرفیتِ عظیمِ بالقوه­ای را که در روح و جانش داشت، به فعلیت درآورد و توانست از چنگ جهل، خرافات، فساد و حیله­های ظلمانی و جادوی سیاه، مسیری از رشد و تعالی با عقل و شعور و خردورزی فردی و خانوادگی و اجتماعی را با عزت و آزادگی رقم زند.

در تاریخ، عموماً اسطوره‌ها و قهرمانان، چه زن و چه مرد، ابعادی از وجودشان پر رنگ­تر بوده است: یکی در عرصة‌ علمی یا فرهنگی، و دیگری در زمینة انقلابی و مبارزاتی، و یکی دیگر در عرصة اجتماعی یا اقتصادی و .... جلوه کرده است. اما شخصیتی که در عصر جاهلیتِ زرسالارانه، زورمدارانه، برتری­جویانه، و در زمانة سلطة مردانه بتواند در همة عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، تربیتی، مبارزاتی و خانوادگی، نشانة آزادگی و انتخاب، حق مداری، آینده نگری و بی­نیازی از غیر خدا باشد، بی­شک شخصیتی استثنایی خواهد بود. شخصیتی که بتواند منش خود را از طریق حضرت فاطمه(س) و حضرت زینب(س) و ... در طول تاریخ بازتولید کند.

این کتاب البته مانند هر اثر تاریخی دیگری، با محدودیت­های منابع قابل اعتماد، و پراکندگی و ناهمخوانی اطلاعات تاریخی مواجه بوده و امید است نزدیک­ترین روایت به واقعیت­های زندگی این شخصیت بزرگ تاریخ باشد. بانویی که با درایت و انتخاب­های خوبِ خود، به مقامِ یاور و مشاورِ پیامبر خاتم(ص) رسید و همچنان که در قرآن کریم، مریم(س) و آسیه(س) نماد رحمت، و الگوی پاکیزگی و انسانیت معرفی شده­اند، حضرت خدیجه(س) نیز نمادی از زن توانمند، مستقل، فعال اجتماعی و فداکار است، که پایه­گذاری و گسترش دین رسوال الله(ص) را در شرایط ناممکن جزیره العرب ممکن ساخت.


کتاب بانوی اول، روایتی تاریخی داستانی از زندگانی ام المومنین، حضرت خدیجه(س)
اثر سید محمد تقی موحد ابطحی
کانال ایتایی بانوی اول:
https://eitaa.com/TheFirstLady